سایه جنگ بر سر صنعت خودروسازی | مصطفوی: ۷۰ درصد بازار خودرو در اختیار دلالان است | طبقه متوسط درحال خروج از بازار

به گزارش اقتصادنیوز؛ بررسی میزان افزایش قیمت محصولات ایران‌خودرو در سومین دور در سال جاری نشان می‌دهد که محصولات این شرکت در دور جدید نسبت به قیمت قبلی از ۲۳۰ میلیون تومان تا ۵۴۰ میلیون تومان و از دامنه ۲۸ درصد تا ۴۷ درصد افزایش داشته است. این افزایش قیمت برای محصولات سایپا هم حدود 200 تا 300 میلیون تومان بوده است و با این شرایط، می‌توان گفت خودرو صفر از دسترس بخش متوسط جامعه خارج شده است.

خبر مرتبط

بحران در صنعت خودرو | مقیسه: تصمیمات دولت، مانند قهوه قجری برای خودروسازان است | خودرو دیگر کالای سرمایه‌ای نیست

اقتصادنیوز: یک کارشناس خودرو می‌گوید: بازار در حال ورود به یک دوره «رکود تورمی شدید» است. از یک سو قیمت‌ها به دلیل هزینه‌های تولید افزایش می‌یابد و از سوی دیگر، مردم به دلیل عدم افزایش دستمزدها متناسب با نرخ ارز، توان خرید خود را از دست داده‌اند.

مرتضی مصطفوی، کارشناس صنعت خودرو در گفتگو با اقتصادنیوز، در خصوص اینکه آیا افزایش قیمت خودروهای داخلی اقدام منطقی است، به این نکته اشاره می‌کند که خودروساز زمانی می‌تواند افزایش قیمت دهد که ساختار این صنعت را اصلاح کرده باشد، در غیر این صورت افزایش قیمت غیرمنطقی خواهد بود.

مشروح گفتگوی مرتضی مصطفوی، کارشناس صنعت خودرو را با «اقتصادنیوز» در ادامه بخوانید.

***

*آقای مصطفوی! وضعیت بازار خودرو در شرایط فعلی را چطور ارزیابی می کنید؟ بهرحال فضای تعلیق اقتصادی و نیمه جنگی بر کشور حاکم است و بازارهای مالی تحت تاثیر این شرایط قرار گرفته اند.

در حال حاضر دو یا سه اتفاق کلیدی در بازار خودرو در حال رخ دادن است. نخستین مورد این که پس از سال‌ها، شوک بسیار مثبتی به صنعت خودروسازی وارد شد که همان بحث حذف ارز ترجیحی است. با تحقق این امر، شاهد اتفاقات بسیار خوبی در این صنعت خواهیم بود؛ چرا که صنعت خودرو سال‌هاست که به دلیل حمایت‌های غیرمنطقی و بی‌حساب و کتاب، درجا زده و ما همیشه صرفا مونتاژکار بوده‌ایم.

خودروسازان ما هیچ‌گاه احساس خطر نکرده بودند و اتفاق خاصی در این صنعت نمی‌افتاد. به همین دلیل، حذف ارز ترجیحی اتفاق بسیار خوبی بود که می‌تواند باعث رشد خودروسازی کشور شود. هرچند این اقدام شوکی را به سمت عرضه خودرو وارد می‌کند و قاعدتا باعث افزایش قیمت تمام‌شده می‌شود که باید به این نکته نیز توجه داشت. همان‌طور که اکنون مشاهده می‌کنید، خودروسازان به طور مداوم اقدام به دریافت مجوز افزایش قیمت می‌کنند.

صنعت خودروسازی زیر سایه جنگ

اتفاق دیگری که در این مدت برای صنعت خودروسازی رخ داد به سایه جنگ برمی‌گردد که باعث شد بازار خودرو در وضعیت کما و بلاتکلیفی مطلق قرار بگیرد. همان‌طور که می‌دانید، بازار خودرو ما همچنان یک بازار دلاری و دلالی باقی مانده است. از سوی دیگر، به دلیل ماهیت سرمایه‌پذیری که این بازار پیدا کرده است، نوسانات آن با قیمت دلار همسو شده و در واقع تنها عامل اصلی تعیین‌کننده قیمت در بازار خودرو در حال حاضر نرخ دلار است. از سوی دیگر، گردانندگان اصلی این بازار نیز دلالان هستند.

به‌طوری‌که تقریبا ۶۰ تا ۷۰ درصد بازار در اختیار دلالان قرار دارد و آن‌ها هستند که بازار را مدیریت می‌کنند. اگر ما این ماهیت سرمایه‌ای را از بازار خودرو سلب کنیم، ماهیت آن مصرفی خواهد شد. در آن صورت، بسیاری از خودروهای تولیدی روی دست خودروساز باقی خواهد ماند، زیرا دیگر انگیزه‌ای برای سوداگری و سوت‌بازی وجود نخواهد داشت و در مقابل مردم توان خرید پیدا خواهند کرد.

بلاتکلیفی در حوزه سیاست‌گذاری

سومین عامل نیز به فضای بلاتکلیفی در حوزه سیاست‌گذاری بازمی‌گردد. از زمان واگذاری ایران خودرو یک سال می‌گذرد، اما هنوز نمی‌دانیم آیا اتفاقات خوبی رخ داده است یا خیر. آیا وضعیت بهبود یافته است؟ آیا باید روند واگذاری‌ها ادامه یابد؟ تکلیف شرکت‌هایی مثل سایپا چه خواهد شد؟ به عبارت دیگر، ما در سه سطح سیاست‌گذاری، بازار و خودروسازی با بلاتکلیفی مواجه هستیم. این بلاتکلیفی باعث شده که خودرو و صنعت خودروی ما در چاله‌ای گرفتار شود که صرفا منابع را هدر می‌دهد و متاسفانه حکمرانان ما نیز توجه چندانی به این موضوع ندارند که در این شرایط چه اقدامی باید انجام داد.

سرنوشت بازار خودرو دست دلار

در خصوص وضعیت بازار هم تحلیل بنده این است که این شرایط تا اواسط یا پایان اسفندماه تداوم خواهد داشت و تنها عاملی که می‌تواند تغییری در این وضعیت ایجاد کند، قیمت دلار است. از سوی دیگر، با حذف ارز ترجیحی، قاعدتا بخشی از تقاضای سوداگرانه نیز کاهش می‌یابد. اعتقاد من بر این است که تا پایان سال، قیمت تولیدکننده (کارخانه) و قیمت بازار به سمت هم‌گرایی حرکت کرده و به یکدیگر نزدیک می‌شوند.

افزایش 10 تا 20 درصدی قیمت خودرو تا پایان سال

*یعنی نقطه تعادل بالاخره شکل خواهد گرفت و فاصله قیمتی میان کارخانه و بازار از بین خواهد رفت؟

بله، برای جمع‌بندی این بخش باید بگویم که ما تا پایان سال در سه سطح سیاستی، بازار و صنعت خودرو با کما و بلاتکلیفی مواجه خواهیم بود. به نظر من، تا پایان سال حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد افزایش قیمت را تجربه خواهیم کرد. فارغ از اینکه قیمت دلار بالا برود یا پایین بیاید، این افزایش قیمت صورت می‌گیرد که قیمت بازار به سمت قیمت کارخانه حرکت کرده و به هم نزدیک می‌شوند. یعنی قیمت کارخانه افزایش می‌یابد، اما قیمت بازار در فضای بلاتکلیفی (اگر شرایط به همین منوال باقی بماند) به سمت قیمت کارخانه تعدیل می‌شود. البته اگر تنش خاصی رخ دهد یا توافقی صورت بگیرد، شرایط متفاوت خواهد بود.

بنده تمام این موارد را با فرض تداوم شرایط بلاتکلیفی عرض می‌کنم. اگر توافقی حاصل شود، قطعا شاهد شیب نزولی در قیمت‌ها خواهیم بود، اما این کاهش قیمت چندان چشمگیر نخواهد بود؛ زیرا دلالان بازار نسبت به ثبات سیاسی بلندمدت یا میان‌مدت اطمینان ندارند. به همین دلیل، قیمت‌ها دارای «چسبندگی» هستند و سرعت کاهش قیمت‌ها زیاد نخواهد بود. لذا در مجموع، اگر اتفاق خاصی نیفتد، تا پایان سال قیمت خودرو به سمت حد وسط (بین قیمت بازار و قیمت کارخانه) حرکت خواهد کرد.

عدم تمایل به خرید و فروش در بازار خودرو

*با توجه به این بلاتکلیفی که به آن اشاره کردید، وضعیت فعلی معاملات در بازار خودرو چگونه است؟

در حال حاضر ما با نوعی «رکود تورمی» مواجه هستیم. مردم برای خرید یا عدم خرید دچار تردید هستند. از یک سو، به دلیل اینکه تنها عامل نوسان‌دهنده قیمت خودرو، نرخ دلار است، با بالا رفتن دلار قیمت خودرو نیز بالا می‌رود، اما از سوی دیگر، خریداری در بازار وجود ندارد. علت این امر همان بلاتکلیفی و کمایی است که در تصمیم‌گیری‌ها به وجود آمده و موجب شده تا بازار خودرو به کما رود.

خبر مرتبط

صنعت خودرو، گروگان قیمت‌گذاری دستوری | بابایی: بدون ثبات ارزی، حتی واردات خودرو نیز تاثیری در تعدیل قیمت‌ها ندارد

اقتصادنیوز: یک کارشناس بازار خودرو گفت: قیمت خودروهای وارداتی مستقیماً بر اساس نرخ روز ارز محاسبه می‌شود و در نتیجه، نوسانات ارزی تأثیر مستقیمی بر قیمت نهایی این خودروها دارد.

البته در بخش‌های دیگر مانند پتروشیمی یا دارو، ماهیت کار متفاوت است و مخاطبان آن‌ها نیز فرق می‌کنند. در آن حوزه‌ها معاملات به صورت بنگاه با بنگاه (B2B) صورت می‌گیرد و شاید تغییر قیمت چندان مهم نباشد، چرا که با عموم مردم طرف حساب نیستند. اما در صنعت خودرو چون با فضای بنگاه با مشتری (B2C) مواجه هستیم، شرایط متفاوت است.

در کل، علت اصلی این وضعیت در صنعت خودرو، وجود همان کما و بلاتکلیفی است که به آن اشاره کردم. بنابراین تا پایان سال هم شاهد رکودی خواهیم بود که این به معنی عدم تمایلی به خرید و فروش ندارد.

*در این شرایط نااطمینانی گاهی با خروج سرمایه از بعضی بازارها روبرو هستیم، بازار خودرو می تواند مقصد این پول های خارج شده از دیگر بازارهای مالی باشد؟

به نظر من در شرایطی که با نااطمینانی ناشی از جنگ مواجه هستیم، برای سرمایه‌گذار منطقی نیست که پول خود را به کالای بادوامی مانند خودرو تبدیل کند؛ چرا که نقدشوندگی آن دشوارتر و ریسک آن بیشتر است. 

قطعا کسی که فضا را تحت سایه جنگ می‌بیند، ترجیح می‌دهد دارایی خود را به دلار و طلا تبدیل کند؛ زیرا هر زمان که اراده کند می‌تواند آن را خرید و فروش کرده یا حتی سرمایه‌اش را از کشور خارج کند. اما خودرو این ویژگی را ندارد. شما نمی‌توانید به راحتی خودرو یا ملک را نقد کنید. اگر به فرض، همین الان تصمیم بگیرید سرمایه خود را نقد کرده و مکان زندگی یا شهر خود را تغییر دهید، در مورد خودرو به این سادگی مشتری پیدا نمی‌شود.

حتی اگر مشتری هم پیدا شود، قیمت را به شدت پایین می‌آورند، زیرا هیچ معیار شفافی برای قیمت‌گذاری نداریم. اما در مورد طلا و دلار، حداقل یک معیار ثابت برای قیمت وجود دارد.

خروج طبقه متوسط از بازار خودرو

*آقای مصطفوی! طی روزهای اخیر شاهد افزایش قیمت کارخانه‌ای محصولات ایران‌خودرو و سایپا بودیم؛ به طوری که قیمت‌ها از ۵۰۰ میلیون تومان عبور کرد و کف قیمت بازار به ۶۰۰ میلیون تومان رسید. اتفاقی که به نوعی خروج طبقه متوسط از بازار خودرو را پررنگ تر خواهد کرد و ...

بله، همان‌طور که پیش‌تر نیز بارها اشاره کردم، صنعت خودروی کشور ما هیچ‌گاه متعلق به طبقه ضعیف نبوده و همواره به طبقات بالاتر، به ویژه دهک پنج و شش به بالا، تعلق داشته است. با این قیمت‌های چند میلیاردی که مشاهده می‌کنید، قطعا هر چه تورم افزایش یابد، قدرت خرید طبقه متوسط کاهش خواهد یافت. طبقه ضعیف نیز به هیچ وجه قادر به خرید خودرو نخواهد بود، زیرا به گفته خودشان، حتی هزینه‌های روزمره مشکل است، چه برسد به اینکه بخواهند خودرویی خریداری کنند.

*بحث واردات خودرو در شرایط تورمی فعلی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در واقع، در شرایط تورمی، اصطلاحا «کیف این خوروها» را طبقه مرفه می‌برد. به همین دلیل می‌توان گفت این واردات هیچ تاثیری در کل بازار و طبقه پایین ندارد.

نکته بعدی که بسیار مهم است و باید روی آن تاکید شود، این است که خودرو به سمت یک ماهیت سرمایه‌ای رفته است. خودروسازان خیلی بر طبل افزایش قیمت می‌کوبند و مدعی هستند که قیمت ها را باید افزایش دهیم. در این خصوص اعتقاد بنده این است که اولا ایران‌خودرو و سایپا یک برند ملی محسوب می‌شوند و انتظار مردم از دولت این است که این دو خودروساز، خودرو را با کمترین هزینه تولید کند. نکته دوم این است که آقایان خودروساز هیچ‌گاه نمی‌خواهند خودشان را به خطر بیندازند و کار سخت‌تر را انجام دهند؛ به همین دلیل همیشه به سراغ کار آسان می‌روند که همان افزایش قیمت است.

کار سخت چیست؟ بنده می‌گویم هر زمان خودروسازان ساختار این صنعت را اصلاح، هزینه‌های سیاسی و غیراقتصادی را حذف کردند، خودشان را چابک کردند و به سمت ارزبری کمتر در تامین و تولید قطعه رفتند، آن وقت در خصوص افزایش قیمت صحبت کنند؛ چرا که خودروسازان باید به سمت استفاده از قطعات با کیفیت و قیمت مناسب حرکت کنند.

زد و بندهای بین قطعه‌سازان و خودروسازان باید کم شود و فساد کاهش یابد. ده‌ها شرکت بلااستفاده و پر از «آقازاده‌ها» و افراد سفارشی وجود دارند؛ هر وقت این‌ها را حذف کردند، آن وقت بیایند درباره افزایش قیمت صحبت کنند، بگویند هزینه تمام‌شده تولید خودروی من فلان مقدار است و اگر سود نمی‌کردند، در خواست افزایش قیمت بدهند. اما نمی‌شود که شما هیچ‌کدام از این کارها را نکنید؛ یعنی بگویید من حاضرم آقازاده‌هایم باشند، پول‌های میلیونی به هیئت‌مدیره به طور غیراقتصادی و ناهنجار بدهم، اما پولش را مردم بدهند.

در واقع ما داریم از جیب مردم تامین مالی می‌کنیم تا پول به جیب یک سری افراد در این ساختار فاسد و ناکارآمد صنعت خودرو برود که کیفش را آقازاده‌ها، سیاسیون و جریان‌های خاص می‌برند.

پیش‌شرط‌های افزایش قیمت خودرو

*در واقع شما معتقدید پیش‌شرط هرگونه افزایش قیمت، اصلاح ساختار هزینه‌ای است؟

دقیقا، هر وقت خودروساز ما به این حرف برسد، متوجه می‌شود که ما نباید قیمت دستوری بگذاریم. این حرف تولیدکننده ماهیتا به لحاظ اقتصادی درست است، اما شروط و پیش‌شرط‌هایی دارد. پیش‌شرط این است که شما اول اینکه ساختار هزینه‌ای تولید را اقتصادی کنید. اگر بهای تمام‌شده خودروسازان را در صورت‌های مالی‌شان در سامانه «کدال» ببینید (چه ایران‌خودرو و چه سایپا)، هیچ فرقی با شرایط دولتی قبل نکرده است و این نشان دهنده آن است که خودروسازان به سمت اصلاح اساسی و مؤثر هزینه‌ها نرفته اید.

به همین خاطر تا زمانی که این کار را نکردند، به نظر من نباید مجوز افزایش قیمت به خودروسازان داد؛ خودروسازان باید مجبور شوند که آن ساختار سیاسی و غیراقتصادی خود را اصلاح کند وگرنه انگار ما داریم از جیب مردم برای یک جریان سیاسی تامین مالی می‌کنیم که این عین خیانت و دزدی است، چرا من باید پول ماشینی را بدهم که می‌دانیم بخشی از آن باید خرج آقازاده‌ها شود که آنجا عضو هیئت‌مدیره می‌شوند، حقوق‌های میلیاردی و میلیونی می‌گیرند و کلی بیا و برو و مزایا دارند.